Coğrafya · Konu 1/7 · sıralı çalışma
Kısa özet: Türkiye ekonomik coğrafyası; tarım ürünlerinin, sanayi kollarının ve madenlerin ülke genelindeki dağılışını ve bu dağılışın iklim, ham madde ve pazar kaynaklı nedenlerini inceler. Çay yalnızca Doğu Karadeniz'de yetişir, taş kömürü yalnızca Zonguldak'ta çıkarılır; sanayi ise en çok Marmara Bölgesi'nde yoğunlaşır.
- 19 altın kural
- KPSS'de ort. ~4 soru
- En kritik: ürün-iklim ilişkisi, sanayi kuruluş yeri, madenler
KPSS'de bu konudan genellikle bir ürünün, sanayi kolunun veya madenin hangi bölgede yoğunlaştığı ve bunun nedeni sorulur. Ürün-iklim ilişkisini (çay için bol nem, pamuk için sıcak-uzun yaz) ve sanayinin ham madde/pazar yakınlığı ilkesini kavramak ezbersiz çözüm sağlar. Aşağıdaki 19 kural bu ilişkileri özetler.
Çay Tarımının Ekolojik Şartı
Çay, bol ve düzenli yağış ile nemli, ılıman iklim ister; bu yüzden Türkiye'de yalnızca Doğu Karadeniz kıyı şeridinde (Rize, Trabzon çevresi) yetiştirilir. Eğimli, drenajı iyi arazi de çay tarımı için uygundur çünkü kök çürümesini önler.
Fındık Tarımının Yayılışı
Fındık, ılıman iklim ve orta düzey nem ister, dona karşı hassastır; bu nedenle Karadeniz kıyı şeridinde, özellikle Doğu ve Orta Karadeniz'de yaygın olarak yetiştirilir ve Türkiye'nin en önemli ihracat tarım ürünlerinden biridir.
Zeytin Tarımının Ekolojik Şartı
Zeytin, kışın 0°C'nin altına fazla düşmeyen, yazı sıcak ve kurak geçen Akdeniz iklimine has bir bitkidir; bu yüzden Ege ve Akdeniz kıyı kuşağında yoğunlaşır. Kışın don olayı zeytin ağacına ciddi zarar verir.
Narenciye Tarımının Ekolojik Şartı
Narenciye (portakal, mandalina, limon) don olaylarına çok duyarlıdır ve kışın ılık geçmesini gerektirir; bu nedenle Akdeniz ve Ege kıyı ovalarında (özellikle Çukurova, Antalya) yetiştirilir, iç kesimlerde kış donları nedeniyle yetiştirilemez.
Pamuk Tarımının Ekolojik Şartı
Pamuk, uzun ve sıcak bir yetişme dönemi ile bol sulama ister; bu yüzden Çukurova (Akdeniz), Ege (Gediz-Menderes ovaları) ve GAP sulamasıyla Güneydoğu Anadolu'da (Şanlıurfa-Harran Ovası) yoğun olarak yetiştirilir.
Antep Fıstığının Yayılışı
Antep fıstığı, kurak ve karasal iklime, kireçli-taşlı topraklara dayanıklı bir bitkidir; bu yüzden başka birçok üründen farklı olarak sulama gerektirmeden Güneydoğu Anadolu'nun (Gaziantep çevresi) kurak koşullarında yetiştirilebilir.
Örnek Soru
Soru: Şeker fabrikalarının genellikle şeker pancarı üretiminin yoğun olduğu bölgelere yakın kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Şeker pancarı hacimce ağır ve taşınması masraflı bir tarım ürünüdür; uzak mesafeye taşınması hem maliyeti artırır hem de üründe kalite kaybına yol açabilir. Bu nedenle şeker fabrikaları, taşıma giderini en aza indirmek için ham maddenin (pancarın) üretildiği alana yakın kurulur. Bu, 'ham maddeye dayalı sanayi kuruluşu' ilkesinin tipik bir örneğidir; diğer seçenekler bu kuruluş kararının belirleyici nedeni değildir.
İlgili Konular
Sıkça Sorulan Sorular
Marmara, hem geniş bir iç pazara (yüksek nüfus ve alım gücü) hem de İstanbul ve çevresindeki limanlar aracılığıyla dış pazara kolay erişime sahiptir. Ayrıca bölgede gelişmiş kara, deniz ve demiryolu ulaşım ağı, nitelikli iş gücü birikimi ve tarihsel olarak erken sanayileşmiş bir alt yapı bulunur. Bu etkenlerin bir araya gelmesi, sanayi yatırımlarının bölgede yoğunlaşmasını sağlamıştır.
Antep fıstığı, kök yapısı derin ve kuraklığa karşı doğal olarak dayanıklı bir bitkidir; bu özelliği sayesinde diğer birçok meyveden farklı olarak yoğun sulama gerektirmez. Ayrıca kireçli, taşlı ve besince fakir topraklarda dahi yetişebilir. Bu iki özellik, Güneydoğu Anadolu'nun kurak-karasal iklim koşullarında Antep fıstığı tarımının ekonomik açıdan sürdürülebilir olmasını sağlar.
Taş kömürü, daha yüksek karbon oranına ve ısıl değere sahip, kaliteli bir kömür türüdür ve demir-çelik sanayisinde kok kömürü olarak kullanılır; Türkiye'de yalnızca Zonguldak havzasında çıkarılır. Linyit ise daha düşük kaliteli, nem oranı yüksek bir kömür türüdür, ısıl değeri düşüktür ve genellikle termik santrallerde elektrik üretiminde veya konut ısıtmasında kullanılır; yatakları ülke genelinde daha yaygındır.
Narenciye türleri (portakal, mandalina, limon) kışın don olaylarına karşı çok hassastır; sıcaklığın belirli bir eşiğin altına düşmesi ağaca ve meyveye zarar verir. Akdeniz ve Ege kıyı kuşağı, denizin ısı düzenleyici etkisi sayesinde kışın ılıman kalır ve don riski düşüktür. İç kesimlerde kış sıcaklıkları çok daha düşük ve don olayları sık olduğu için narenciye ekonomik olarak yetiştirilemez.