KPSS Cumle Ogeleri Hap Bilgiler

Q: Cumle ogelerini bulurken hangi sirayi izlemeliyim?

Once yuklemi bulun. Sonra yukleme 'kim, ne?' sorularini sorarak ozneyi, '-i hali' ile belirli nesneyi, 'kimi, neyi?' ile belirsiz nesneyi, 'nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?' ile dolayli tumleci, diger sorularla zarf tumlecini bulun.

Yuklem

Cumlenin temel ogesidir. Cumledeki yargiyi, isi, olusi, hareketi bildirir. Yuklem olmadan cumle olmaz. Yuklemi bulmak icin cumleye "Ne yapilmis? Ne olmus?" sorulari sorulur.

Ornek: "Ogrenciler derse calisiyor." - Yuklem: "calisiyor"

Ozne

Yuklemdeki isi yapan veya olusu ustlenen ogedir. Yukleme "Kim? Ne?" sorulari sorularak bulunur. Ozne yalin halde (ek almamis) olur.

Ornek: "Cocuk top oynuyor." - Ozne: "Cocuk" (Kim oynuyor?)

Gizli (Ortu) Ozne

Cumlede acikca soylenmemis ama yuklemin kisi ekinden anlasilabilen oznedir. Turkce ozne dusurmeye elverisli bir dildir.

Ornek: "Yarin gelecegim." - Gizli ozne: "Ben" (yuklemdeki -im kisi ekinden anlasiliyor)

Semu (Soz De) Ozne

Edilgen veya donuslu cati ile kurulan cumlelerde gercek ozne degil, gercekte nesne olan oge ozne gibi gorunur. Buna semu ozne denir.

Ornek: "Mektup yazildi." - "Mektup" gercek ozne degil, semu ozne (gercekte nesne).

Belirli Nesne

Yukleme "Neyi? Kimi?" sorulari sorularak bulunan, -i hal eki (-i, -i, -u, -u) almis nesnedir. Nesne belirli bir varlik veya kavramdir.

Ornek: "Kitabi okudum." - Belirli nesne: "Kitabi" (Neyi okudum?)

Belirsiz Nesne

Yukleme "Ne?" sorusu sorularak bulunan, hal eki almamis nesnedir. Nesne genel veya belirsiz bir kavram ifade eder.

Ornek: "Kitap okudum." - Belirsiz nesne: "Kitap" (Ne okudum?)

12 Hap Bilgi Daha

Cumle ogeleri konusunun tum hap bilgilerine erismek icin ucretsiz kayit ol.

Ucretsiz Kayit Ol

Dolayli Tumlec (Yer Tamlayicisi)

Eylemin yoneldigi yeri, mekani bildirir. -e, -de, -den hal eklerini alir. Yukleme "Nereye? Nerede? Nereden? Kime? Kimde? Kimden?" sorulari sorulur.

Ornek: "Okula gidiyorum." - Dolayli tumlec: "Okula" (Nereye gidiyorum?)

Zarf Tumleci

Yuklemin anlamini zaman, durum, miktar, soru, yeden yonundan tamamlayan ogedir. "Nasil? Ne zaman? Ne kadar? Neden? Niye? Ne ile?" sorulariyla bulunur.

Ornek: "Hizlica kosuyordu." - Zarf tumleci: "Hizlica" (Nasil kosuyordu?)

Edat Tumleci

Edat grubuyla kurulan ve yuklemin anlamini tamamlayan ogedir. "icin, ile, gibi, kadar, -e gore, -e ragmen" gibi edatlar kullanilir.

Ornek: "Senin icin geldim." - Edat tumleci: "Senin icin"

#10

Cumle Disi Oge (Ara Soz)

Cumlenin temel yapisindan bagimsiz, araya giren ifadelerdir. Hitap, unlem, ara cumle, baglacsiz baglama ifadeleri bu gruba girer.

Ornek: "Ahmet, lutfen gel." - "lutfen" cumle disi ogedir.

#11

Ozne-Yuklem Uyumu

Ozne ile yuklem kisi ve sayi bakimindan uyumlu olmalidir. Tekil ozne tekil yuklem, cogul ozne cogul yuklem ister. Uyumsuzluk anlatim bozuklugudur.

#12

Ogelerin Sirasi

Turkce'de temel sira: Ozne + Tumlecler + Yuklem seklindedir. Ancak bu sira vurguya gore degisebilir. Vurgulanmak istenen oge yukleme yaklastirilir.

#13

Birden Fazla Ozne

Bir cumlede birden fazla ozne bulunabilir. Bu durumda yuklem genellikle cogul olur. Ozneler "ve, ile" gibi baglaclarla baglanabilir.

Ornek: "Ali ve Ayse geldiler." - Ozneler: "Ali ve Ayse"

#14

Birden Fazla Nesne

Bir cumlede birden fazla nesne bulunabilir. Nesneler virgul veya baglacla sirlanabilir. Her nesne ayni turu olmak zorunda degildir.

Ornek: "Kitap ve defter aldim." - Belirsiz nesneler: "Kitap ve defter"

#15

Tamlama Grubu Oge Olarak

Isim veya sifat tamlamasi tek bir oge olarak degerlendirilir. Tamlama bolunemez. "Annemin elmalari" bir butun halinde ozne veya nesne olabilir.

#16

Zarf Tümleçleri - Zaman

Eylemin ne zaman yapildigini bildirir. "Dun, bugun, yarin, aksam, sabah, sonra, once" gibi zaman zarflari kullanilir.

Ornek: "Yarin gelecegim." - Zaman zarf tumleci: "Yarin"

#17

Zarf Tumleçleri - Durum

Eylemin nasil yapildigini bildirir. "Yavas, hizli, guzel, iyi, sessizce" gibi durum zarflari kullanilir.

Ornek: "Sessizce odadan cikti." - Durum zarf tumleci: "Sessizce"

#18

Oge Cozumleme Sirasi

1) Once yuklemi bul. 2) Yukleme "Kim/Ne?" sorarak ozneyi bul. 3) "Neyi/Kimi/Ne?" sorarak nesneyi bul. 4) Yer-yon sorulariyla dolayli tumleci bul. 5) Diger sorularla zarf tumlecini bul.

Ilgili Konular

Sikca Sorulan Sorular

Once yuklemi bulun. Sonra yukleme "kim, ne?" sorularini sorarak ozneyi, "-i hali" ile belirli nesneyi, "kimi, neyi?" ile belirsiz nesneyi, "nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?" ile dolayli tumleci, diger sorularla zarf tumlecini bulun.

Ozne isi yapan, yuklemdeki eylemi gerceklestirendir. Nesne ise eylemin uzerine yoneldigi varlik veya kavramdir. Ozne bulunurken yukleme "kim, ne?" sorulur ve cevap nominatif (yalin) halde olur.

Dolayli tumlec yer-yon bildiren ogedir ve -e, -de, -den hal eklerini alir. Zarf tumleci ise eylemin nasil, ne zaman, ne kadar, neden, ne ile yapildigini bildirir. Zarf tumleci hal eki almak zorunda degildir.