KPSS Yargı Hap Bilgiler 2026

Vatandaşlık · Konu 5/10 · sıralı çalışma

Kısa özet: Yargı yetkisi, Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi (15 üye), Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi'dir; 2017 değişikliğiyle askeri yüksek yargı kaldırılmış, HSYK 13 üyeli HSK'ya dönüşmüştür. Sayıştay TBMM adına mali denetim yapar ancak yüksek mahkeme değildir.

19 altın kural
KPSS'de ort. 1-2 soru
En kritik: AYM (15 üye), HSK (13 üye), adli-idari yargı ayrımı

KPSS'de yargı soruları en çok "hangi dava hangi yüksek mahkemede görülür?" ayrımını ve AYM-HSK üye sayılarını test eder. Önce adli-idari-anayasa yargısı ayrımını netleştirmek, ardından 2017'de kaldırılan askeri yüksek yargıyı ve HSK'nın yeni yapısını öğrenmek en verimli çalışma sırasıdır.

Yargı Yetkisinin Kullanılması

Yargı yetkisi, Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı, hukuk devletinin ve adil yargılanma hakkının temel güvencelerindendir.

Hakimlerin Bağımsızlığı

Hakimler görevlerinde bağımsızdır; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz.

Hakimlik Teminatı

Hakimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun bırakılamaz.

Adli Yargı Kolu

Adli yargı, özel hukuk (medeni hukuk, ticaret hukuku gibi) ve ceza hukuku uyuşmazlıklarına bakan yargı koludur. Bu kolun ilk derece mahkemeleri (asliye, sulh, ağır ceza mahkemeleri gibi) ve bölge adliye mahkemelerinin üzerinde yer alan en üst denetim mercii Yargıtay'dır.

Yargıtay'ın Görevi

Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; bir kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

İdari Yargı Kolu

İdari yargı, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan uyuşmazlıklara (iptal davası, tam yargı davası gibi) bakan yargı koludur. Bu kolun ilk derece mahkemeleri idare ve vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemelerinin üzerindeki en üst denetim mercii ise Danıştay'dır.

13 Hap Bilgi Daha

Yargı konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol.

Ücretsiz Kayıt Ol

Danıştay'ın Görevi

Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı kararların son inceleme merciidir; kanunla gösterilen belirli davalara ilk derece mahkemesi olarak bakar ve kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirir. Üyelerinin dörtte birini Cumhurbaşkanı, dörtte üçünü HSK seçer.

Uyuşmazlık Mahkemesi

Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemekle görevli bağımsız yüksek mahkemedir; 2017'de askeri yargı kaldırıldığı için tanımdan çıkarılmıştır. Mahkemenin başkanlığını, Anayasa Mahkemesi'nin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar.

Anayasa Mahkemesinin Görevi

Anayasa Mahkemesi, kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler; siyasi partilerin kapatılması davalarına bakar ve Yüce Divan sıfatıyla belirli üst düzey kişileri yargılar.

#10

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru

Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla, olağan kanun yollarının tüketilmesinden sonra Anayasa Mahkemesine başvurabilir.

#11

Sayıştay'ın Görevi

Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli mali denetim organıdır.

#12

Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK)

HSK 13 üyeden oluşur; Başkanı Adalet Bakanıdır ve Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısı (Anayasa metnindeki adıyla müsteşar) kurulun tabii üyesidir. 4 üyeyi Cumhurbaşkanı, 7 üyeyi TBMM seçer; 2017 değişikliğiyle HSYK'nın adı HSK olmuş, üye sayısı 22'den 13'e inmiştir.

#13

Askeri Yargının Durumu

2017 değişikliğiyle Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmıştır; disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz, yalnızca savaş hâlinde askerlerin görevleriyle ilgili suçlara bakan askeri mahkemeler kurulabilir. Sıkıyönetim kurumu da 2017'de Anayasa'dan çıkarılmıştır.

#14

Yüce Divan Sıfatı

Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanını, Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar; bu yargılama, TBMM'nin meclis soruşturması açması ve sevk kararı vermesi sonrası gerçekleşir.

#15

Duruşmaların Açıklığı İlkesi

Mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır; genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde duruşmaların bir kısmı veya tamamı için kararla gizlilik getirilebilir. Kararların gerekçeli olması ise Anayasal bir zorunluluktur.

#16

Hüküm ve Kararların Gerekçeli Olması

Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır; bu kural, yargı kararlarının denetlenebilirliğini ve keyfilikten uzak olmasını sağlayan temel güvencelerdendir ve Anayasada açıkça düzenlenmiştir.

#17

Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşu: 15 üye

Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur (2017'de 17'den 15'e indi); 3 üyeyi TBMM (ikisi Sayıştay, biri baro başkanlarının gösterdiği adaylar arasından), 12 üyeyi Cumhurbaşkanı seçer. Üyeler 12 yıl için seçilir, bir kişi iki kez üye seçilemez ve 65 yaşında emekliye ayrılır.

#18

İptal davası: kimler, hangi sürede?

Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün iptali için dava açma hakkı Cumhurbaşkanına, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri (120) milletvekiline aittir; süre Resmî Gazete'de yayımdan itibaren 60 gün, şekil bozukluğuna dayalı iptalde 10 gündür.

#19

Kanuni hâkim güvencesi

Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz; kişiyi bu güvenceden yoksun bırakacak olağanüstü yargı mercileri kurulamaz (m.37). Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.

Örnek Soru

Soru: Bir vatandaşın, bir belediyenin idari işlemine karşı açtığı iptal davasında ilk derece mahkemesi olarak görev yapan mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

A) Asliye Hukuk Mahkemesi
B) İdare Mahkemesi
C) Sulh Ceza Mahkemesi
D) Ağır Ceza Mahkemesi
E) Yargıtay

Doğru Cevap: B) İdarenin işlem ve eylemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (iptal davası, tam yargı davası) idari yargı kolunda görülür; bu kolda ilk derece mahkemesi idare mahkemeleridir. A, C, D seçenekleri adli yargı kolunun ilk derece mahkemeleridir ve özel hukuk veya ceza uyuşmazlıklarına bakar; E seçeneği olan Yargıtay ise adli yargının en üst denetim merciidir, idari uyuşmazlıklarla ilgisi yoktur.

İlgili Konular

Vatandaşlık Çıkmış Sorular

Soru arşivi

📊

Vatandaşlık Soru Dağılımı

Yıllara göre analiz

Sıkça Sorulan Sorular

Yargıtay, adli yargı kolunun en üst denetim merciidir; özel hukuk ve ceza davalarına ilişkin ilk derece ve bölge adliye mahkemesi kararlarını inceler. Danıştay ise idari yargı kolunun en üst denetim merciidir; idarenin işlem ve eylemlerinden doğan iptal ve tam yargı davalarına ilişkin idare, vergi ve bölge idare mahkemesi kararlarını inceler. Kısacası ayrım, adli yargı-idari yargı ayrımına dayanır.

Herkes, Anayasada güvence altına alınmış ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında olan bir temel hakkının kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia ediyorsa, önce olağan kanun yollarını (itiraz, istinaf, temyiz gibi) tüketmek şartıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir. Bu yol, hak ihlali iddialarında son iç hukuk yolu niteliğindedir ve doğrudan kanunların iptali için değil, somut bir hak ihlalinin giderilmesi için kullanılır.

Hakimlik teminatı, hakim ve savcıların görevlerini bağımsız ve tarafsız biçimde yerine getirebilmelerini güvence altına alan bir dizi koruma önlemidir. Buna göre hakimler azledilemez, kendi istekleri dışında belirlenen yaştan önce emekliye ayrılamaz ve bir mahkemenin kaldırılması gibi durumlarda dahi özlük haklarından yoksun bırakılamaz. Bu güvenceler, yargının siyasi veya idari baskı altında kalmadan işlev görmesini sağlamayı amaçlar.

Uyuşmazlık Mahkemesi, bir davada adli ve idari yargı kollarından hangisinin görevli olduğu konusunda tereddüt bulunduğunda veya iki yargı kolu aynı konuda çelişen kararlar verdiğinde bu görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözen bağımsız bir yüksek mahkemedir. 2017 değişikliğiyle askeri yargı kaldırıldığından, mahkemenin görev alanı adli ve idari yargı arasındaki uyuşmazlıklarla sınırlıdır.