KPSS Atatürk İnkılapları Hap Bilgiler 2026

Tarih · Konu 7/15 · sıralı çalışma

Kısa özet: Atatürk İnkılapları, 1922'de saltanatın kaldırılmasından 1934 Soyadı Kanunu'na uzanan siyasi, hukuki, eğitim, ekonomi ve toplumsal alandaki köklü değişikliklerdir. Sınavda en kritik tarihler; 3 Mart 1924 (halifelik, Tevhid-i Tedrisat, Şer'iye Vekaleti), 17 Şubat 1926 Medeni Kanun, 1 Kasım 1928 Harf İnkılabı ve 5 Aralık 1934 kadınlara milletvekili seçme-seçilme hakkıdır.

19 altın kural
KPSS'de ort. ~3-4 soru
En kritik: 3 Mart 1924, Medeni Kanun, Harf İnkılabı

KPSS her inkılabın tarihini, amacını ve ait olduğu alanı (siyasi, hukuki, eğitim, ekonomi, toplumsal) sorar; kronolojik sıralama ve inkılap-ilke eşleştirmesi en sık kalıplardır. 3 Mart 1924'te aynı gün yapılan üç düzenlemeyi ve 1925-1926 yoğunluğunu özellikle netleştirin.

Saltanatın Kaldırılması

1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla saltanat kaldırılmış, son padişah VI. Mehmet Vahdettin ülkeyi terk etmiştir. Halifelik makamı bu tarihte kaldırılmamış, ayrı tutulmuştur; bu ayrım KPSS'de sık sorulan bir noktadır.

Cumhuriyetin İlanı

29 Ekim 1923'te TBMM'de yapılan anayasa değişikliğiyle Türkiye Cumhuriyeti resmen ilan edilmiş, Mustafa Kemal Atatürk oy birliğiyle ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir. İlk Başbakan İsmet İnönü'dür.

Halifeliğin Kaldırılması

3 Mart 1924'te halifelik kaldırılmış; aynı gün Şer'iye ve Evkaf Vekaleti ile Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti de kaldırılmış, Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir. Bu tarih laiklik ve eğitim birliği açısından kritik bir dönüm noktasıdır.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu

3 Mart 1924'te kabul edilen bu kanunla eğitim-öğretim tek elde, Milli Eğitim Bakanlığı çatısı altında birleştirilmiş, medreseler kapatılmıştır. Eğitimde birlik ve laikleşme sürecinin temel adımıdır.

Şapka ve Kıyafet İnkılabı

25 Kasım 1925'te kabul edilen Şapka İktisası Hakkında Kanun ile fes yasaklanmış, şapka giyilmesi zorunlu kılınmıştır. Aynı dönemde tekke, zaviye ve türbeler de 30 Kasım 1925'te kapatılmıştır.

Miladi Takvim ve Uluslararası Saat

26 Aralık 1925'te Rumi ve Hicri takvim yerine Miladi takvim, uluslararası saat ve zaman ölçüleri kabul edilmiştir. Bu düzenleme, uluslararası ilişkilerde ve ticarette standardizasyonu sağlamıştır.

13 Hap Bilgi Daha

Atatürk İnkılapları konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol.

Ücretsiz Kayıt Ol

Medeni Kanun

17 Şubat 1926'da İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak Türk Medeni Kanunu kabul edilmiştir. Tek eşlilik, medeni nikah zorunluluğu, kadın-erkek eşit miras ve boşanma hakkı gibi düzenlemeler getirmiştir.

Harf İnkılabı

1 Kasım 1928'de kabul edilen kanunla Arap alfabesi yerine Latin harflerine dayalı yeni Türk alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. Okuryazarlığı artırmak amacıyla Millet Mektepleri açılmıştır.

Soyadı Kanunu

21 Haziran 1934'te kabul edilen Soyadı Kanunu ile her Türk vatandaşının bir soyadı alması zorunlu kılınmıştır. TBMM, Mustafa Kemal'e 'Atatürk' soyadını vermiştir. Aynı yıl lakap ve unvanlar (ağa, hoca, molla vb.) kaldırılmıştır.

#10

Kadınlara Siyasi Haklar

Türk kadınına 1930'da belediye seçimlerinde, 1933'te muhtarlık seçimlerinde, 5 Aralık 1934'te ise anayasa değişikliğiyle milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır. Türkiye bu hakkı birçok Avrupa ülkesinden önce vermiştir.

#11

Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması

30 Kasım 1925 tarihli kanunla tarikatlar, tekke ve zaviyeler kapatılmış, türbedarlık kaldırılmış; şeyhlik, dervişlik gibi unvanların kullanımı yasaklanmıştır. Bu düzenleme laikleşme sürecinin toplumsal ayağıdır.

#12

Ölçüler ve Rakamlarda Değişiklik

1931'de uzunluk, ağırlık gibi eski ölçü birimleri (arşın, okka vb.) yerine metre ve kilogram gibi uluslararası ölçüler kabul edilmiş; 1928'de ise uluslararası rakamlar (1,2,3...) kullanılmaya başlanmıştır.

#13

Devletçilik ve Sanayi Planları

1933'te uygulamaya konan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile şeker, dokuma ve demir-çelik fabrikaları kurulmuş, devlet ekonomik kalkınmada aktif rol üstlenmiştir. Sümerbank bu dönemde kurulan önemli bir kurumdur.

#14

Türk Tarih ve Dil Kurumları

Türk Tarih Kurumu 1931'de, Türk Dil Kurumu ise 12 Temmuz 1932'de kurulmuştur. Bu kurumlar milli kültür ve milliyetçilik ilkesi doğrultusunda Türk tarihi ve dilinin bilimsel olarak araştırılmasını amaçlamıştır.

#15

Kabotaj Kanunu

1 Temmuz 1926'da yürürlüğe giren Kabotaj Kanunu ile Türk kara sularında gemi işletme ve taşımacılık hakkı yalnızca Türk vatandaşlarına ve Türk bayraklı gemilere tanınmış, bu tarih 'Denizcilik Bayramı' olarak kutlanmaktadır.

#16

Çok Partili Hayata İlk Denemeler

Cumhuriyetin ilk yıllarında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) kurulmuş, ancak her ikisi de kısa sürede kapatılmıştır; bu denemeler çok partili hayata geçişin erken ama başarısız adımları sayılır.

#17

İzmir İktisat Kongresi (1923)

17 Şubat 1923'te toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde milli ekonominin ilkeleri (Misak-ı İktisadi) belirlenmiş; ekonomik bağımsızlığın siyasi bağımsızlığın temeli olduğu vurgulanmıştır.

#18

Aşar Vergisinin Kaldırılması (1925)

Köylünün üzerindeki en ağır yük olan aşar vergisi 17 Şubat 1925'te kaldırılmıştır; bu düzenleme halkçılık ilkesiyle ilişkilendirilen önemli bir ekonomik inkılaptır.

#19

Üniversite Reformu (1933)

1933'te Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuş; yükseköğretim çağdaş ve bilimsel esaslara göre yeniden yapılandırılmıştır.

Örnek Soru

Soru: Aşağıdaki inkılaplardan hangisi doğrudan 'eğitimde laikleşme ve birlik' amacına yönelik olarak gerçekleştirilmiştir?

A) Soyadı Kanunu
B) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
C) Kabotaj Kanunu
D) Medeni Kanun
E) Şapka İktisası Hakkında Kanun

Doğru Cevap: B) 3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu, tüm eğitim kurumlarını Milli Eğitim Bakanlığı çatısı altında birleştirerek medreseleri kapatmış ve eğitimde laik-birleşik bir sistem kurmuştur. Soyadı Kanunu toplumsal, Kabotaj Kanunu ekonomik, Medeni Kanun hukuki, Şapka Kanunu ise kıyafet alanına ilişkindir.

İlgili Konular

Sıkça Sorulan Sorular

Halifelik, 3 Mart 1924'te TBMM kararıyla kaldırılmıştır. Saltanatın 1 Kasım 1922'de kaldırılmasından farklı olarak halifelik makamı bir süre daha korunmuş, ancak laik devlet düzenine geçiş ve ulusal egemenliğin tam olarak yerleşmesi amacıyla aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile birlikte kaldırılmıştır. KPSS'de saltanat ve halifeliğin farklı tarihlerde kaldırıldığı sık sorulan bir ayrıntıdır.

Türk Medeni Kanunu, 17 Şubat 1926'da İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak hazırlanmış ve kabul edilmiştir. Bu kanunla tek eşlilik, resmi nikah zorunluluğu, kadınların miras ve boşanma hakları güvence altına alınmış, laik hukuk sistemine geçişin en önemli adımlarından biri atılmıştır. KPSS'de kaynak ülke ve kabul tarihi birlikte sorulabilir.

Türk kadınına kademeli olarak siyasi haklar tanınmıştır: 1930'da belediye seçimlerinde seçme hakkı, 1933'te muhtarlık ve ihtiyar meclisi seçimlerinde seçme-seçilme hakkı, 5 Aralık 1934'te ise anayasa değişikliğiyle milletvekili seçme ve seçilme hakkı verilmiştir. Bu üç aşamalı süreç KPSS'de sıkça karıştırılır, doğru sırayı bilmek önemlidir.

Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te TBMM tarafından kabul edilmiş, buna göre her vatandaşın bir soyadı alması zorunlu hale gelmiştir. Aynı yıl TBMM, Mustafa Kemal'e özel bir kanunla 'Atatürk' soyadını vermiştir. Bu kanunla birlikte ağa, hoca, hacı gibi lakap ve unvanların resmi kullanımı da kaldırılmıştır.