KPSS Ses Bilgisi Hap Bilgiler

Turkce'de Unluler

Turkce'de 8 unlu vardir: a, e, i, i, o, o, u, u. Unluler dudak sekline gore duz/yuvarlak, dilin durumuna gore kalin/ince, agzin acikligina gore genis/dar olarak siniflandirilir.

Kalin unluler: a, i, o, u | Ince unluler: e, i, o, u

Turkce'de Unsuzler

Turkce'de 21 unsuz vardir. Unsuzler sert ve yumusak olmak uzere ikiye ayrilir. Sert unsuzler: f, s, t, k, c, s, h, p (FiSTiKCi SaHaP). Diger unsuzler yumusaktir.

Yumusak unsuzler: b, c, d, g, g, j, l, m, n, r, v, y, z

Buyuk Unlu Uyumu

Sozcukteki tum unlulerin kalinlik-incelik bakimindan uyumlu olmasidir. Ilk hece kalin unluyse sonrakiler de kalin, ince unluyse sonrakiler de ince olur.

Uyumlu: kitaplar, evler | Uyumsuz: anne, elma (Turkce kokenlide uyumsuzluk normal degil)

Kucuk Unlu Uyumu

Duzluk-yuvarlaklık uyumudur. Duz unluden sonra duz unlu (a-i, e-i), yuvarlak unluden sonra duz genis (o-a, o-e) veya dar yuvarlak (o-u, o-u) gelir.

Uyumlu: odun, uzum | Uyumsuz: horoz, otomobil

Unsuz Yumusamasi

p, c, t, k sert unsuzleri ile biten sozcuklere unlu ile baslayan ek geldiginde bu unsuzler yumusar: p->b, c->c, t->d, k->g/g.

Ornek: kitap-i -> kitabi, agac-i -> agaci, kanat-i -> kanadi, sokak-i -> sokagi

Unsuz Sertlesmesi

Sert unsuzle (f, s, t, k, c, s, h, p) biten sozcuklere c, d, g yumusak unsuzuyle baslayan ek geldiginde, ekin bas unsuzusertlesir: c->c, d->t, g->k.

Ornek: kitap-da degil kitap-ta, sokak-dan degil sokak-tan

12 Hap Bilgi Daha

Ses bilgisi konusunun tum hap bilgilerine erismek icin ucretsiz kayit ol.

Ucretsiz Kayit Ol

Ses Dusmesi (Hece Dusmesi)

Bazi sozcuklere unlu ile baslayan ek geldiginde sozcukteki bir sesin dusesidir. Genellikle iki heceli sozcuklerin 2. hecesindeki dar unlu duser.

Ornek: agiz-i -> agzi, burun-u -> burnu, omuz-u -> omzu, kahir -> kahri

Ses Turemesi (Unlu Turemesi)

Bazi sozcuklere unsuzle baslayan ek geldiginde sozcuk ile ek arasina bir unlu eklenir. Bu, telaffuzu kolaylastirmak icindir.

Ornek: af-v -> afiv, his-s -> hissi (Cift unsuz yasagi nedeniyle)

Ulama

Unsuzle biten sozcugun unlu ile baslayan sozcuge baglanarak okunmasidir. Yazimda gosterilmez ama okumada uygulanir.

Ornek: "kitap okudum" -> "kita-p-o-ku-dum" seklinde okunur

#10

Kaynaştırma Harfleri

Unlu ile biten sozcuge unlu ile baslayan ek geldiginde araya giren unsuzlerdir: y, s, s, n. Bu unsuzler iki unlunun yan yana gelmesini onler.

Ornek: oda-y-i, kapı-s-i, iki-s-er, anne-n-in

#11

Unsuz Benzemesi (Benzesme)

Yan yana gelen iki unsuzun birbirini etkileyerek benzer veya ayni sese donusmesidir. Ozellikle "n" unsuzunde gorulur.

Ornek: penbe -> pembe, canbaz -> cambaz, anbar -> ambar

#12

Unlu Daralmasi

a, e genis unluleri ile biten fiil koklerine -yor eki geldiginde genis unlu daralir: a->i, e->i.

Ornek: bekle-yor -> bekliyor, anla-yor -> anliyor, de-yor -> diyor

#13

Unlu Uyumuna Uymayan Ekler

Bazi ekler unlu uyumuna uymaz: -yor, -ken, -leyin, -ki, -daş, -gil, -mtrak. Bu eklerin unluleri sabittir.

Ornek: geliyor (gelıyor degil), sabahleyin, aksamki

#14

Yumusamaya Uymayan Sozcukler

Bazi sozcukler yumusamaya uymaz: Tek heceli sozcuklerin cogu (at, sac, ot, ok), yabanci kaynakli sozcukler (hukuk, millet, devlet), ozel isimler.

Ornek: at-i (adi degil), sac-i (saci degil), hukuk-u (hukugu degil)

#15

N-M Degisimi

"n" unsuzunden sonra "b" geldiginde "n" sesi "m" sesine donusur. Bu bir unsuz benzemesi ornegidir.

Ornek: Istanbul -> Istambul (tarihsel), onbas -> ombasi

#16

Yardimci Unlu

Unsuz kumesiyle biten yabanci sozcuklere Turkce'de unlu eklenir. Bu, telaffuzu kolaylastirir.

Ornek: film -> filim, grup -> gurup (konusmada)

#17

Ses Olaylarini Bulma

Sozcugun kok halini ve ekli halini karsilastirin. Farkli olan sesleri belirleyin. Degisim yumusama mi, sertlesme mi, dusme mi, tureme mi analiz edin.

#18

Ses Bilgisi Soru Tipleri

KPSS'de ses bilgisi sorulari genellikle: 1) Unlu uyumuna uyan/uymayan sozcuk bulma, 2) Ses olayini belirleme, 3) Yanlis yazilan sozcugu bulma seklinde cikar.

Ilgili Konular

Sikca Sorulan Sorular

Sozcukteki tum unlulerin kalinlik-incelik bakimindan uyumlu olmasidir. Ilk hece kalin unluyse (a, i, o, u) diger heceler de kalin, ince unluyse (e, i, o, u) diger heceler de ince unlu alir.

Sert unsuzle (f, s, t, k, c, s, h, p) biten bir sozcuge yumusak unsuzle baslayan bir ek geldiginde, ekin bas unsuzusertlesir. Ornek: kitap-da degil kitap-ta.

Bazi sozcuklere unlu ile baslayan ek geldiginde sozcukteki bir sesin dusesidir. Ornek: agiz-i -> agzi, burun-u -> burnu, omuz-u -> omzu. Genellikle 2. hecedeki dar unlu duser.