KPSS Sözcükte Yapı Hap Bilgiler 2026

Türkçe · Konu 8/12 · sıralı çalışma

Kısa özet: Sözcükte yapı; kök, gövde, yapım eki ve çekim eki kavramlarıyla sözcüklerin basit, türemiş ve birleşik olarak sınıflandırılmasını inceler. Yapım eki sözcüğün anlamını veya türünü değiştirip yeni sözcük türetir; çekim eki yalnızca cümledeki görevi belirler. Türkçede ek sırası her zaman kök + yapım eki + çekim eki biçimindedir.

19 altın kural
KPSS'de ort. ~1 soru
En kritik: yapım-çekim eki ayrımı, kök-gövde, birleşik sözcük

Kök

Sözcüğün anlam taşıyan en küçük birimidir. Daha fazla parçalanamaz. İsim kökü ve fiil kökü olmak üzere ikiye ayrılır.

Örnek: göz, el, yaz-, gel-, sev- (Bunlar köktür, daha fazla parçalanamaz)

Gövde

Köke yapım eki eklenmesiyle oluşan yapıdır. Gövde, yeni bir sözcük oluşturur ve bu sözcüğe tekrar ek getirilebilir.

Örnek: göz-lük (göz kökü + -lük yapım eki = gözlük gövdesi)

Basit Sözcük

Yapım eki almamış, sadece kökten oluşan sözcüklerdir. Çekim eki almış olsa bile basit sözcüktür.

Örnek: ev, kitap, gel, yaz, evde, kitapları (Çekim eki var ama yapım eki yok = basit)

Türemiş Sözcük

Köke yapım eki eklenerek oluşturulan sözcüklerdir. Yapım eki sözcüğün anlamını veya türünü değiştirir.

Örnek: göz-lük, yaz-ıcı, sev-gi, güzel-lik, kitap-çı

Birleşik Sözcük

İki veya daha fazla sözcüğün birleşmesiyle oluşan sözcüklerdir. Birleşme sırasında anlam kayması veya ses değişimi görülebilir.

Örnek: karatahta, ayakkabı, bilgisayar, hanımeli, aslanağzı

Yapım Eki

Sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. İsimden isim, isimden fiil, fiilden isim, fiilden fiil yapım ekleri vardır.

Örnek: -lük (göz-lük), -çı (kitap-çı), -la (su-la), -dir (bil-dir)

13 Hap Bilgi Daha

Sözcükte yapı konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol.

Ücretsiz Kayıt Ol

Çekim Eki

Sözcüğün anlamını değiştirmeden cümle içindeki görevini belirleyen eklerdir. Hâl, iyelik, çoğul, kip ve kişi ekleri çekim ekidir.

Örnek: -ı (kitab-ı), -de (ev-de), -lar (çocuk-lar), -di (gel-di)

Yapım-Çekim Eki Sırası

Türkçede önce yapım eki, sonra çekim eki gelir. Bu sıra kural olarak değişmez: kök + yapım eki + çekim eki.

Örnek: göz-lük-çü-ler-den (kök + yapım + yapım + çekim + çekim)

İsimden İsim Yapım Ekleri

İsim köküne eklenerek yeni isim türeten eklerdir: -lık, -cı, -lı, -sız, -daş, -ca, -cık, -sal.

Örnek: kitap-lık, yol-cu, ev-li, para-sız, vatan-daş, Türk-çe, ev-cik

#10

İsimden Fiil Yapım Ekleri

İsim köküne eklenerek fiil türeten eklerdir: -la, -lan, -laş, -al, -l, -a, -da, -sa.

Örnek: su-la, ev-len, güzel-leş, az-al, boş-a, göz-le

#11

Fiilden İsim Yapım Ekleri

Fiil köküne eklenerek isim türeten eklerdir: -gi, -im, -ik, -ıntı, -ma, -mak, -ıcı, -ıt, -ak.

Örnek: sev-gi, öl-üm, aç-ık, sız-ıntı, yaz-ma, gel-mek, yaz-ıcı, geç-it, yat-ak

#12

Fiilden Fiil Yapım Ekleri

Fiil köküne eklenerek yeni fiil türeten eklerdir. Çatı ekleri bu gruba girer: -ıl, -ın, -ış, -tır, -dir.

Örnek: yaz-ıl (edilgen), sev-in (dönüşlü), gör-üş (işteş), bil-dir (ettirgen)

#13

Birleşik Sözcük Türleri

1) Anlam kayması yoluyla: hanımeli, aslanağzı, suçiçeği. 2) Ses değişimi (ünlü düşmesi/kaynaşma) yoluyla: kahvaltı, pazartesi, cumartesi. Bu yollarla oluşan birleşik sözcükler bitişik yazılır.

#14

Kök Bulma Tekniği

Sözcüğü sondan başa doğru inceleyin. Önce çekim eklerini, sonra yapım eklerini ayırın. Geriye kalan anlam taşıyan en küçük birim köktür.

Örnek: gözlükçülerimizden -> gözlükçü-ler-imiz-den -> göz-lük-çü -> kök: göz

#15

Ek Fiil

İsim soylu sözcüklere eklenerek onları yüklem yapan ektir: -dir, -(i)miş, -(i)di, -(i)se. Ek fiili alan sözcük cümlenin yüklemi olur.

Örnek: güzel-dir, hastaymış, evdeydi, öğrenciyse

#16

Kök-Gövde Karıştırma Hatası

Dikkat: Bazı sözcüklerin kökü sandığımız kısım aslında gövde olabilir. "Gözlükçü" sözcüğünde "gözlük" gövde, "göz" köktür. Parçalama sonuna kadar yapılmalıdır.

#17

Ortak (İkili) Kök

Aralarındaki anlam ilgisi korunarak hem isim hem fiil kökü olarak kullanılabilen köklerdir: boya, güreş, tat, eski, damla.

Örnek: "Boyayı devirdi." (isim) / "Duvarı boyadı." (fiil)

#18

Sesteş Kök

Yazılışı aynı olduğu hâlde aralarında anlam ilgisi bulunmayan isim ve fiil kökleridir; ortak kökle karıştırılmamalıdır: gül (çiçek) - gül- (gülmek), yüz (sayı) - yüz- (suda yüzmek).

Altın kural: Anlam ilgisi varsa ortak kök, yoksa sesteş köktür.

#19

-ma/-me Ekinin İki Görevi

-ma/-me hem olumsuzluk eki (çekim eki) hem isim-fiil eki (fiilden isim türeten ek) olabilir. Olumsuzlukta sözcük fiil kalır, isim-fiilde ad görevi üstlenir.

Örnek: "Buraya koşma!" (olumsuzluk) / "Koşma yarışı başladı." (isim-fiil)

Örnek Soru

Soru: Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapı bakımından türemiştir?

A) kitaplarda
B) gözlükçü
C) hanımeli
D) çocukları
E) denizden

Doğru Cevap: B) "Gözlükçü" sözcüğü "göz" köküne -lük ve -çü yapım ekleri getirilerek türetilmiştir. A, D ve E'deki sözcükler yalnızca çekim eki aldığı için basit; "hanımeli" ise iki sözcüğün birleşmesiyle oluştuğu için birleşik yapılıdır.

İlgili Konular

Türkçe Çıkmış Sorular

Sıkça Sorulan Sorular

Yapım eki sözcüğün anlamını veya türünü değiştirir, yeni sözcük türetir. Çekim eki ise sözcüğün anlamını değiştirmez, sadece cümle içindeki görevini belirler. Yapım eki önce, çekim eki sonra gelir.

Kök, sözcüğün anlam taşıyan en küçük birimidir, daha fazla parçalanamaz. Gövde ise köke yapım eki eklenerek oluşturulmuş yapıdır. Örneğin "göz" kök, "gözlük" gövdedir.

Birleşik sözcükler iki veya daha fazla sözcüğün birleşmesiyle oluşur. Anlam kayması veya ses değişimi varsa bitişik yazılır: karatahta, açıkgöz, kahvaltı. Her iki sözcük de gerçek anlamını koruyorsa ayrı yazılır: masa örtüsü.

Hayır. Çekim ekleri sözcüğün yapısını değiştirmez; yalnızca çekim eki almış sözcük basit sözcüktür. Bir sözcüğün türemiş sayılması için en az bir yapım eki alması gerekir: evde basit, evli türemiştir.

Ortak kök, aralarındaki anlam ilgisi korunarak hem isim hem fiil olarak kullanılabilen köktür: boya, güreş, tat. Sesteş kökte ise yazılışı aynı olan isim ve fiil kökleri arasında anlam ilgisi yoktur: gül (çiçek) ile gül- (gülmek fiili).

Kök